ولیعهد هم والی آذربایجان بوده. ناصرالدین میرزا هم در پست والی گری ولایت آذربایجان در تبریز زندگی میکرده است. میرزا تقی خان هم که بعدها «امیر کبیر» لقب میگیرد، در تبریز بوده و با مهدی آقا رفاقت داشته است. وقتی که قرار میشود ناصرالدین میرزا برای تاج گذاری به تهران برود، دولت از عهده هزینه این انتقال بر نمی آید. به ناچار مهدی آقا مبلغی را در اختیار امرا میگذارد تا ناصرالدین میرزا را به تهران ببرند و بر تخت شاهی بنشانند. ناصر الدین میرزا که بر تخت مینشیند و میشود ناصرالدین شاه، به جبران کاری که مهدی آقا تبریزی کرد، او را به تهران میآورد و سمت «ملک التجاری ممالک محروسه ایران» را به او میدهد که میشود گفت معادل وزارت بازرگانی فعلی است و حاجی مهدی آقا از این جا میشود ملاک التجار.
پسر مهدی آقا ملک التجار، «کاظم ملک التجار» همان راه پدر را ادامه میدهد. در این مقطع، بخشهای بزرگی از زمینهای محدوده خراسان که اراضی حکومت محسوب میشده اند، مورد تاخت و تاز اقوام مهاجم قرار میگیرند و عملاً نگهداری از آنها و ادامه کشاورزی در آنها برای حکومت صرف نمی کند. حکومت به دلیل همین عدم امنیت میکوشد تا زمینها را به اشخاص واگذار کند و به قول معروف از دست شان خلاص شود. در این میان محمد کاظم ملک التجار حاضر میشود، بخشهایی از این زمینهای حکومتی را از حکومت بخرد. وی بخشی از زمینها را هم از طریق خرید دیون دولتی به دست میآورد. بعدها با تغییر و تحولاتی که در سرحدات خراسان اتفاق میافتد و بخشهایی از کشور به روسیه واگذار میشود، امنیت برقرار میشود و کار کشاورزی رونق میگیرد. بعدها خاندان پهلوی به جای قاجار مینشینند و با همه مظاهری که از آن دوره باقی مانده مخالفت میکنند؛ از جمله القابی که توسط دربار قاجار به اشخاص داده شده. خاندان ملک التجار از این جا به خاندان «ملک» تغییر نام میدهند. کاظم ملک التجار دو پسر به نامهای «حسین» و «حسن» داشته است که کارشان رسیدگی به املاک پدر بوده است. «حسین ملک» که برای سرکشی به املاک پدرش به خراسان میآید، تحت تأثیر بارگاه منور رضوی همین جا میماند. او بعدها با دختر «میرزا عبدا...» نایب التولیه مسجد گوهرشاد ازدواج میکند و دیگر حسابی مشهدی میشود. حاج کاظم ملک اموالش را میان دو پسرش حسن و حسین تقسیم میکند و زمینهای خراسان فعلی به حسین ملک میرسد.
حاج حسین آقا ملک اهل فضل و دانش بوده است و علاقه خاصی به گسترش علم و فرهنگ داشته است. او در خانه اش در تهران کتابخانهای راه اندازی میکند تا جوانها بتوانند به سادگی به کتابها دسترسی پیدا کنند و کتاب بخوانند. حاج حسین آقای ملک که به مجموعه داری هم علاقه خاصی داشته است، شروع به جمع آوری نسخ خطی میکند. خیلیها که آوازه مجموعه نسخ خطی او را شنیده اند، خودشان نسخههای شان را میآورده اند و به ایشان میفروخته اند. حاج حسین آقا ملک بعدها به دنبال راهی میگردد تا هزینههای لازم برای رشد و گسترش کتابخانه اش همیشه فراهم باشد، برای همین بخشی از دارایی هایش را وقف میکند و درآمدش را برای کتابخانه اختصاص میدهد. این کتابخانه، امروز به نام «کتابخانه ملی ملک» شناخته میشود.
موقوفات ملک یکی از گسترده ترین وقفها درآستان قدس رضــوی است که توسط مرحوم حاج حسین آقا ملک طی 7 فقره وقفنامه از سال 1316 تا 1340 وقف شده است. تولیت موقوفات در زمان حیات مرحوم واقف، با خود ایشان بوده و پس از فوت ایشان در سال 1351 شمسی، طبق مفاد وقفنامه ها، به آستانقدس رضوی واگذار شده است. تشکیلات این موقوفه تا پیش از انقلاب اسلامی یک اتاق در اداره مرکزی آستانقدس رضوی بوده که پس از پیروزی انقلاب اسلامی گسترش یافته است. سازمان موقوفات ملک هم اکنون یک اداره مرکزی در مشهد و پنج واحد اداری درمناطق تهران، چناران، فریمان، تربت جام، تقی آباد سنگ بست و نصرآباد دارد.
۳ اسفند ۱۳۹۱ - ۰۲:۴۳
کد مطلب: ۱۰۵۷۴۳
پدربزرگ مرحوم ملک، «مهدی آقا تبریزی»، در تبریز زندگی میکرده است. تبریز در آن موقع که اواسط قاجاریه باشد، محل تعلیم و تربیت شاهزادههای قاجاری بوده است.
زمان مطالعه: ۱ دقیقه



نظر شما